Integrity

Few
Have the strength
To be a real
Hero –

That rare
Man or woman
Who always keeps
Their
Word.

Even an angel needs rest.
Integrity creates a body so vast

A thousand winged ones will
Plead,

‘May I lay my cheek
Against
You?’

Hafiz

Aan de trial van de afdeling Reumatologie van het Tufts Medical Center in Boston deden 66 patiënten mee. De helft kreeg twee keer per week een uur lang tai-chiles. De controlegroep bezocht eveneens twee keer per week een informatiebijeenkomst over fibromylagiegerelateerde onderwerpen. De informatiebijeenkomsten werden afgesloten met 20 minuten rek- en strekoefeningen.

Als uitkomstmaat gold de score op een vragenlijst over fibrolmyalgieklachten (FIQ). Deelnemers aan de tai-chilessen scoorden voorgaand aan de interventie gemiddeld 62,9 punten. Na twaalf weken tai chi was dat gedaald tot 35,1 punten. In de controlegroep was de uitgangswaarde 68 punten. Dit daalde na twaalf weken tot 58,6 punten. Tai chi reduceerde zowel fysieke als mentale klachten.

In The New England Journal of Medicine zeggen de auteurs dat de uitkomst op zijn minst verder onderzoek rechtvaardigt.

Commentatoren van de afdeling Complementaire en Integratieve Geneeskunde van de Harvard universiteit zijn onder de indruk van het resultaat. Wel stellen zij de vraag in hoeverre het placebo-effect van invloed is geweest. Een enthousiaste tai-chileraar kan veel verschil maken voor pijnpatiënten die elders in de gezondheidszorg nul op het rekest kregen.

Tai chi bestaat uit het uitvoeren van vloeiende bewegingen in combinatie met ademhalings- en evenwichtsoefeningen. Het is niet duidelijk wat het werkzame bestanddeel is; een solide dubbelblinde gerandomiseerde vergelijkingstrial behoort niet tot de mogelijkheden. Het is nog te vroeg om een recept voor tai chi uit te schrijven, zeggen de commentatoren. Maar herhaalstudies van grotere omvang zijn zeer welkom.

“De westerse mens beweegt niet. Of hij overdrijft, en loopt uren op de loopband. Tai Chi en Qigong zijn Oosterse meditatieve bewegingsvormen. Ze zijn inmiddels behoorlijk goed onderzocht. Laten we bijvoorbeeld niet vergeten dat Tai Chi ook andere waardevolle bijdragen aan onze gezondheid kan leveren, bijvoorbeeld aan de stabiliteit van staan en gaan bij ouderen. Ik denk dat het juist aan de tijd is om een recept voor Tai Chi uit te schrijven. Waarom nog weer wachten op weer een onderzoek. En dan praten we nog geen eens over het ontspannende effect ervan. Stress reductie, bloed druk regulatie etc.

Naast Tai Chi is er dus ook nog Qigong, een vergelijkbare interventie die de ademhaling in het bewegen centraal stelt. Ook hiervan komen steeds meer boeiende studies beschikbaar: Bij een veertigtal MS patienten die al vrij ernstig gehandicapt waren, werd qigong toegepast in een gerandomiseerde studie. Het ging om een periode van 6 weken waarin ademoefeningen gedaan werden. De functie van de ademhaling bleek, met objectieve parameters gemeten, na de periode duidelijk verbeterd te zijn. De conclusie van de auteurs spreekt voor zich:

The programme improved most pulmonary performance measures and had clinical significance. Its sustained application may prevent respiratory complications frequently observed in the later stages of multiple sclerosis.

Tai Chi en Qigong blijken dus zeer de moeite waard om voor te schrijven. Langer wachten hoeft niet. Er zijn geen bijwerkingen!

Bij de loodgieter thuis lekt altijd de kraan, wil de volkswijsheid. Maar volgens hoogleraar public health Erica Frank gaat dit voor artsen niet op. Zij leven wel degelijk gezonder dan anderen. En daar kunnen ze in hun werk gebruik van maken.

De ontbijtzaal in het Amsterdamse Doelen Hotel is halfgevuld. Erica Frank loopt langs het buffet, komt met een vol bord terug aan haar tafeltje en steekt al etend, zonder dat er een vraag is gesteld, van wal. ‘Zeker, de gezondheid van dokters is mijn expertise’, zegt de Canadese public health-arts. Maar ze wil ook gezegd hebben dat ze meer pijlen op haar boog heeft.
Zo is ze bezig met de oprichting van een museum over public health, en de eerste tentoonstelling moet gaan over de geschiedenis van evidence-based medicine. In dat opzicht is ze een echte Canadees, daar hebben ze EBM per slot van rekening min of meer uitgevonden. Frank: ‘Voor mij is public health niets meer of minder dan evidence-based activisme.’
Behalve arts is Frank ook een bekende milieuactivist. Desgevraagd zegt ze dat ze geen onderscheid ziet tussen beide bezigheden. Daarvoor snijdt het mes te vaak aan twee kanten. ‘Neem vlees. Artsen zouden hun patiënten moeten aanmoedigen minder vlees te eten. Dat is niet alleen gezond, het reduceert ook de uitstoot van broeikasgassen. 18 procent daarvan is immers afkomstig van vee.’
Haar staat van dienst verraadt nog een interesse: ze is oprichter van en eindverantwoordelijk voor Health Sciences Online, naar eigen zeggen wereldwijd een van de meest bezochte websites met volledig onafhankelijke en betrouwbare medische informatie.

Erica Frank: ‘Natuurlijk verdienen dokters waardering. Maar toch niet meer dan mensen die met ondankbaar, saai werk een betrekkelijk laag loon verdienen?’ beeld: Erica Frank

Beter dieet
Meestentijds werkt Frank als hoogleraar Preventive Medicine and Population Health aan de Universiteit van British Columbia. In die hoedanigheid was ze een paar dagen te gast in het AMC voor een lezing en een masterclass over haar onderzoek naar de gezondheid van dokters. ‘Je hoort wel eens dat het niet zo zou zijn’, aldus Frank, ‘maar artsen leven gemiddeld toch echt langer dan de gewone populatie.’ Dat ze vaak ook gezonder blijken dan mannen en vrouwen met andere beroepen in dezelfde 
sociaaleconomische klasse, is dus niet verrassend. Frank stelde het keer op keer vast in verschillende publicaties. Ze vond het in Canada en de VS, maar bijvoorbeeld ook in Colombia. ‘Dokters hebben verstand van gezondheid 
en ziekte en dat blijkt gewoon heel veel uit te maken. In de VS bijvoorbeeld rookt nog maar 
4 procent van alle artsen.’

Toch valt er nog wel wat te verbeteren aan hun gezondheid. Frank denkt aan bewegen en vooral aan dieet. ‘In de VS bestaat al het Healthy Hospital Food Initiative en ik zou daar graag bij aanhaken door het nuttigen van groenten en fruit onder studenten en artsen te bevorderen.’

Zelfzorg
Verder heeft ze weinig klachten over het gezondheidsgedrag van artsen. Althans als het gaat om de populaties die zij heeft onderzocht. Eigenlijk weet ze maar één doodsoorzaak die zich bij artsen relatief vaker voordoet dan in de algehele populatie. ‘In de VS komt zelfdoding bij vrouwelijk artsen wat vaker voor. Maar ik zeg er gelijk bij: de incidentie van depressie verschilt niet met die van de populatie en gedachten over suïcide komen onder artsen zelfs minder voor. Misschien heeft het cijfer vooral te maken met het feit dat artsen beter dan wie ook weten hoe ze zichzelf van het leven kunnen beroven.’

‘Dokters hebben het
helemaal niet slecht’

Dat artsen hun eigen gezondheidsproblemen negeren of bij medische klachten bezoek aan een collega uitstellen, gelooft ze niet. ‘Bij gezondheidsproblemen gaan ze juist onmiddellijk op zoek naar medische zorg.’ Wel zoeken artsen vaak hun grenzen op. Van alle Canadese artsen gaat slechts 11 procent niet aan het werk als ze zich een keer niet lekker voelen. De meerderheid doet in zulke gevallen aan zelfzorg. ‘Het zal elders wel niet anders zijn,’ vermoedt ze.

Verongelijktheid
Frank legt uit dat artsen menen dat ze professioneler overkomen naarmate ze zich meer houden aan ‘een uitgebalanceerde, gezonde leefstijl’. Tegelijkertijd denkt maar ongeveer de helft dat ze die balans ook daadwerkelijk hebben bereikt. Het stressvolle, drukke bestaan zou daar debet aan zijn.
Nu moet haar daarbij wel iets van het hart: ze weet dat veel dokters vinden dat ze een zwaar beroep hebben en dat ze ook menen dat ze daar niet altijd de gepaste waardering voor krijgen. Een houding die Frank het best verwoord zag door de titel van een artikel, geschreven door een boze collega, dat ze vorig jaar onder ogen kreeg: ‘Why physicians always get screwed’ .
Het is een vorm van verongelijktheid waarmee je bij Erica Frank niet moet aankomen. Opstandig: ‘Het lijkt verdorie wel alsof artsen voortdurend op zoek zijn naar redenen waarom het verschrikkelijk is om dokter te zijn. Maar dokters hebben het helemaal niet slecht.’ Nog niet zo lang geleden deelde ze een taxi met een paar collega’s die zich gedurende de rit beklaagden over hun werkomstandigheden, hun salaris en de geringe waardering die hen ten deel viel. Na een tijdje kon ze het gezeur niet meer verdragen. ‘Ik vroeg ze hoe ze het in hun hoofd haalden te klagen in het bijzijn van de taxichauffeur. Dokters hebben een langer dan gemiddeld leven en ze hebben buitengewoon interessant, belangrijk en stimulerend werk. Jazeker, ook dokters verdienen respect voor hun inzet, net als mensen in andere beroepen. Maar verdienen we daarvan echt meer dan mensen die met ondankbaar, saai werk een betrekkelijk laag loon verdienen?’ Ze kijkt er triomfantelijk bij. Dat moest ze even kwijt.

Leefstijl
Frank wil graag uitleggen waarom het zo belangrijk is dat dokters gezond zijn. ‘Healthy doctors equals healthy patients’, zegt ze. De uitspraak kan worden gezien als ‘de stelling van Frank’. Een gedurfde stelling? ‘Helemaal niet’, reageert ze, ‘er bestaat veel bewijs voor.’ Een groot deel van haar loopbaan als onderzoeker heeft ze gewijd aan de onderbouwing ervan. Nog ongepubliceerd onderzoek dat ze kortgeleden heeft afgerond, toont de juistheid ervan volgens haar opnieuw aan. Met elektronische patiëntendossiers laat ze daarin zien dat dokters die tijdens een consult een halve minuut uitweiden over hun persoonlijke, gezonde leefstijl, patiënten sterker aanzetten om de eigen ongezonde leefstijl te verbeteren. Maar dat is niet alles, bezweert ze. Ze laat ook zien dat daardoor de gezondheid van patiënten daadwerkelijk verbetert. Het zou zelfs de mortaliteit verlagen. ‘Ik vind dat zeer bemoedigend.’

‘Vertel geen verhalen over marathons,
als je zelden van de bank af komt’

Natuurlijk moet de arts wel de waarheid spreken. Ze lacht: ‘Vertel geen verhalen over marathons die je loopt, als je in werkelijkheid zelden van de bank afkomt.’ Practice what you preach, noemt Frank dat. Ze vertelt hoezeer dat vooral opgaat voor bewegen en eten. Dokters die minder vet eten en meer bewegen zijn significant vaker bereid deze onderwerpen in een consult aan de orde te stellen. Ze liet patiënten video’s zien waarop artsen adviezen gaven over dieet en bewegen en stelde vast dat de medici geloofwaardiger overkwamen als ze tevens spraken over hun eigen gezonde gewoonten op dat gebied.

Vrouwelijke artsen
Haar onderzoek naar de gezondheid van artsen heeft nog twee belangrijke kerngegevens opgeleverd, vindt ze zelf. ‘Vooral vrouwelijke artsen zijn zeer gezond. Ze zouden daarom kunnen fungeren al een soort standaard. Ik bedoel: daarmee heb je in zekere zin een norm voor wat je met verstandig gezondheidsbeleid kunt bereiken of waaraan je het succes van dat beleid kunt afmeten.’
Haar tweede punt is dat bevordering van gezond gedrag onderdeel zou moeten zijn van het medisch curriculum. Ze weet dat studenten en jonge artsen vaak lange uren maken, lijden aan slaaptekort en vrijwel dagelijks te maken krijgen met lijden en dood. Ziekte, depressie en emotionele problemen kunnen daarom in het verschiet liggen. ‘Studenten moeten daarmee leren omgaan, want ze lopen anders een hoog risico daardoor in een later stadium symptomen te ontwikkelen.’ Bovendien geldt ook hier: jong geleerd, oud gedaan. ‘Aanmoedigen van een gezonde leefstijl werkt door in hoe studenten dergelijk gedrag later als beroepsbeoefenaar zullen bevorderen onder hun patiënten,’ zegt Frank.

Fietshelm
En dan is het ontbijt op. Erica Frank heeft haast, want ze moet nog een vliegtuig halen. Bij het afscheid wil zowel de public health-arts als de milieuactivist in haar nog even een goede raad geven. Eerst de dokter: ‘Ik weet niet hoe Hollandse artsen er tegenaan kijken, maar waarom dragen niet alle fietsers hier een helm? Zijn jullie koppiger dan andere volken, of denken jullie dat je schedels dikker zijn? Willen jullie misschien meer orgaandonoren?’ Dan de milieuactivist – die is ook erg bezorgd: ‘De zeespiegel stijgt, dat weten jullie toch? So please stop your country from drowning!’
Het ontbijt dat Frank tijdens het interview heeft genuttigd was overigens geheel in lijn met de gezonde leefstijl die ze propageert: geen vlees en heel veel fruit.

Henk Maassen

Correspondentieadres: redactie@medischcontact.nl

Graag nodigen we je uit voor onze volgende Salon op dinsdag 27 april aanstaande o.l.v. Jan-Willem van Aalst en Leida Schuringa met support van deskundigen vanuit het CHE. De salon begint om 19.00 en duurt tot 21.30 uur.

Dit is de derde salon over de vier kwadranten van Ken Wilber.

Deze matrix is één van de centrale onderdelen van het integrale model van deze markante filosoof en op veel verschillende manieren te gebruiken. In de kwadranten-salons staat steeds één kwadrant centraal, maar je krijgt ook een overzicht van het geheel.

Wil je alvast iets doen of lezen ter voorbereiding, dan zijn er vele boeken en artikelen van Wilber te vinden. In “Een beknopte geschiedenis van alles” worden de kwadranten besproken. Zie ook de website van Integral Institute, de thuisbasis van Ken Wilber (www.integrallife.com).

Geef je voor deze salon uiterlijk zondag 25 april 2010 op via salons@humanemergence.nl

Komende salons

-         11 mei – Creativiteit en de Kunst van het ja zeggen door Arjen Bos

-         1 juni  – Vierde aflevering van ‘De Kwadranten van Wilber’ of
Business Spiritualiteit door Paul de Blot

-         15 juni – Dat wat op 1 juni niet door gaat

-         29 juni – een seizoensafsluiting, inhoud blijft nog een verrassing

Mocht je vragen hebben dan kan je contact opnemen met Wendela Schenk via wendela@humanemergence.nl of mobiel via telefoonnummer 06-20277399.

Een verandering

We bieden deze salons aan vanuit de “ purpose en principles” van het CHE en om dat in de toekomst blijvend mogelijk te kunnen maken vragen we van jullie een financiële bijdrage, het richtbedrag is daarbij €5. Meer of minder mag natuurlijk ook.

En ook mogelijk, word donateur!

Door vrijwilligers voor vrijwilligers georganiseerd. En het CHE heeft kosten. Van de Kamer van Koophandel en de website tot en met het willen vergoeden van de tijd die gaat in het maken van verbindingen tussen partijen die samenwerkingen aangaan waar ze niet van hadden kunnen dromen. Om dat allemaal mogelijk te blijven maken nodigen we je uit om donateur te worden van het CHE.

Met een automatische overschrijving van tenminste € 20 per maand maak je ons werk mede mogelijk. Het Center for Human Emergence NL is erkend als goed doel, waardoor je giften aftrekbaar zijn voor de belastingen. Je kunt je als donateur aanmelden door een email te sturen aan Geeske@humanemergence.nl  en/of direct een eenmalige donatie of maandbedrag over te maken op rekeningnummer 21.24.79.172 t.n.v. Stichting Center for Human Emergence te Den Haag. Meer informatie vind je hier. Overigens zijn losse bijdragen ook zeer welkom.

Met hartelijke groet,

Peter Merry, Marinet Ritz, Diana de Groot en Wendela Schenk

Mensen die lijden aan hooikoorts kunnen in deze tijd van het jaar weer veel klachten ontwikkelen. Een aantal bomen staat alweer in bloei met alle gevolgen van dien.

Acupunctuur is effectief gebleken bij de behandeling van hooikoorts. Ik adviseer u te beginnen met behandeling voordat u klachten krijgt. De beste resultaten worden bereikt door 3 seizoenen achter elkaar een kuur van ongeveer 10 behandelingen te ondergaan.

Acupunctuur helpt bij ongeveer 70 % van de gemotiveerde patiënten.De ‘afkick-verschijnselen’ worden m.b.v. acupunctuur zeer gereduceerd.